FUNDUSZE UNII EUROPEJSKIEJ JAKO ŹRÓDŁO FINANSOWANIA ROZWOJU INFRASTRUKTURY KOMUNALNEJ W POLSCE

Książka została przygotowana na podstawie analiz i raportów dwóch badań statutowych zrealizowanych przez pracowników Katedry Ekonomiki i Finansów Samorządu Terytorialnego wchodzącej w skład Kolegium Zarządzania i Finansów Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Pierwsza cześć badania wykonana w 2008 r. nosiła tytuł: Fundusze Unii Europejskiej jako instrument niwelowania dysproporcji zagospodarowania jednostek terytorialnych w Polsce - lata 2004-2008, a część druga przeprowadzona w 2009 r. - Uwarunkowania niwelowania dysproporcji zagospodarowania jednostek terytorialnych w Polsce przy wykorzystaniu funduszy Unii Europejskiej w perspektywie okresu budżetowania 2007-2013. Zespół Katedry w obydwu badaniach pracował w składzie: dr Jacek Sierak, dr Grzegorz Maśloch, mgr Remigiusz Górniak. Głównym celem wymienionych badań była ocena wykorzystania funduszy unijnych jako źródła niwelowania dysproporcji rozwoju jednostek terytorialnych w Polsce. Drugim celem była ocena dokonań samorządu terytorialnego oraz określenie jego roli w kształtowaniu rozwoju lokalnego. Wyniki badań pozwalają ocenić sytuację społeczno-gospodarczą i finansową miast, gmin i regionów

w Polsce oraz jakość zarządzania jednostkami samorządu terytorialnego. W badaniu wykazano:

• w jakim stopniu wykorzystane zostały fundusze Unii Europejskiej w latach

2004-2006 i jak wyglądają perspektywy dla okresu 2007-2013,

• jakie były efekty rzeczowe wykorzystania funduszy unijnych w Polsce w wybranych

branżach infrastruktury komunalnej - gospodarce wodno-ściekowej oraz drogownictwie,

• czy beneficjenci środków w Polsce są przygotowani organizacyjnie, technicznie

i ekonomicznie do realizacji projektów współfinansowanych funduszami EU,

• jakie są bariery korzystania z funduszy Unii Europejskiej w Polsce,
• w jakim stopniu fundusze Unii Europejskiej mogę przyczynić się do likwidacji występującej w Polsce ilościowej luki.

Dokonano także oceny sytuacji społeczno-gospodarczej i finansowej regionów w Polsce. Zakres czasowy analiz badania obejmuje lata 2004-2008, a także perspektywę na lata 2007-2013.

Badania zostały przeprowadzone na podstawie:

• studiów literatury przedmiotu z zakresu: finansów publicznych, ustroju oraz organizacji samorządu terytorialnego, funduszy Unii Europejskiej, planowania strategicznego,
• badań ankietowych wybranych jednostek samorządu terytorialnego i wywiadów obejmujących wybrane grupy jednostek samorządowych,
• sprawozdań GUS i EUROSTATU, Ministerstwa Finansów i raportów Najwyższej Izby Kontroli,
• źródeł internetowych.

W ujęciu przestrzennym badaniem objęto obszar całego kraju, wyniki przedstawiono

także w układzie województw.

Publikacja zawiera obszerną syntezę wyników badań statutowych zrealizowanych przez pracowników Katedry Ekonomiki i Finansów Samorządu Terytorialnego wchodzącej w skład Kolegium Zarządzania

i Finansów Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Głównym celem tych badań była ocena wykorzystania funduszy unijnych jako źródła niwelowania dysproporcji rozwoju jednostek terytorialnych w Polsce. Towarzyszyły temu ocena dokonań samorządu terytorialnego oraz określenie jego roli w kształtowaniu rozwoju lokalnego. Wyniki badań pozwalają ocenić sytuację społeczno-gospodarczą i finansową miast, gmin i regionów w Polsce oraz jakość zarządzania jednostkami samorządu terytorialnego, a także odpowiedzieć na pytania:

• w jakim stopniu wykorzystane zostały fundusze Unii Europejskiej w latach 2004-2006

i jak wyglądają perspektywy dla okresu 2007-2013

• jakie były efekty rzeczowe wykorzystania funduszy unijnych w Polsce w wybranych branżach

infrastruktury komunalnej - gospodarce wodno-ściekowej oraz drogownictwie

• czy beneficjenci środków w Polsce są przygotowani organizacyjnie, technicznie i ekonomicznie
• do realizacji projektów współfinansowanych funduszami UE
• jakie są bariery korzystania z funduszy Unii Europejskiej w Polsce
• w jakim stopniu fundusze Unii Europejskiej mogą przyczynić się do likwidacji występującej

w Polsce luki ilościowej.

Dokonano tutaj także oceny sytuacji społeczno-gospodarczej i finansowej regionów w Polsce.

Wstęp (Jacek Sierak)

Rozdział 1. Inwestycje infrastrukturalne jednostek samorządu terytorialnego i ich finansowanie (Jacek Sierak, Remigiusz Górniak)

1.1. Pojęcie i funkcje infrastruktury

1.2. Inwestycje infrastrukturalne

1.3. Źródła finansowania inwestycji komunalnych

Rozdział 2. Sytuacja społeczno-gospodarcza jednostek

terytorialnych (Grzegorz Maśloch)

2.1. Uwarunkowania demograficzne

2.2. Rynek pracy

2.3. Zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno -gospodarczego regionów w Polsce

2.4. Podmioty gospodarcze

2.5. Podsumowanie

Rozdział 3. Zagospodarowania infrastrukturalne jednostek

terytorialnych (wybrane branże) (Jacek Sierak)

3.1. Ogólna charakterystyka zmian

3.2. Sieć wodociągowa

3.3. Sieć kanalizacyjna

3.4. Oczyszczalnie ścieków

3.5. Drogi publiczne

3.5.1. Regionalne zróżnicowanie sieci dróg w Polsce

3.6. Rozmiary potrzeb inwestycyjnych

3.6.1. Sieć wodociągowa

3.6.2. Sieć kanalizacyjna

3.6.3. Drogi publiczne

3.6.4. Cele rozwojowe do 2015 r. według Narodowego Programu Budowy Dróg i Autostrad

3.7. Podsumowanie

Rozdział 4. Sytuacja finansowa jednostek samorządu terytorialnego

w Polsce w latach 2004-2009 (Jacek Sierak)

4.1. Dochody budżetów jednostek samorządu terytorialnego

4.1.1. Struktura dochodów jednostek samorządu terytorialnego w latach 2004-2009

4.1.2. Dochody własne

4.1.3. Subwencje

4.1.4. Dotacje

4.2. Dochody jednostek samorządu terytorialnego według województw - zróżnicowanie regionalne

4.3. Wydatki budżetów jednostek samorządu terytorialnego

4.3.1. Poziom i zmiany wydatków jednostek samorządu terytorialnego

4.3.2. Struktura wydatków budżetowych jednostek samorządu terytorialnego

4.3.3. Wydatki inwestycyjne

4.4. Wynik finansowy jednostek samorządu terytorialnego

4.5. Poziom i struktura zadłużenia jednostek samorządu terytorialnego

4.6. Ogólna ocena sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego

Rozdział 5. Wykorzystanie funduszy Unii Europejskiej

w latach 2004-2006 (Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Grzegorz Maśloch)

5.1. Podstawy polityki regionalnej Unii Europejskiej

5.1.1. Istota, zasady i cele polityki regionalnej UE

5.1.2. Pojecie regionu i zróżnicowanie międzyregionalne

5.1.3. Budżet i fundusze Unii Europejskiej w latach 2000-2006

5.1.4. Podstawy prawne realizacji polityki ekologicznej w zakresie gospodarki wodociągowo-ściekowej i drogownictwa

5.2. Wykorzystanie funduszy unijnych w latach 2004-2006

5.2.1. Podstawy polityki wsparcia i dokumenty programowe w okresie 2004-2006

5.2.2. Efekty wykorzystania funduszy unijnych w Polsce w okresie 2004-2006

5.2.3. Bariery wykorzystania funduszy Unii Europejskiej w okresie 2004-2006

5.3. Ogólna ocena wykorzystania funduszy unijnych w okresie 2004-2006

Rozdział 6. Fundusze Unii Europejskiej w latach 2007-2013

jako źródło finansowania rozwoju infrastruktury

wodociągowej, kanalizacyjnej i dróg w Polsce

(Jacek Sierak, Remigiusz Górniak)

6.1. Założenia polityki spójności na lata 2007-2013

6.2. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko jako źródło

finansowania inwestycji infrastruktury wodociągowej, kanalizacyjnej i drogowej w latach 2007-2013

6.2.1. Finansowanie rozwoju infrastruktury drogowej w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko

6.2.2. Finansowanie infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej

w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko

6.3. Regionalne Programy Operacyjne jako źródło finansowania inwestycji infrastruktury wodociągowej, kanalizacyjnej i drogowej w latach 2007-2013

6.4. Podsumowanie

Zakończenie (Jacek Sierak)

Bibliografia

Spis tabel

Spis wykresów

Tematyka książki porusza nader istotny problem wpływu funduszy unijnych na rozwój w Polsce

jednostek samorządu terytorialnego, realizujących programy rozwojowe w poszczególnych regionach

kraju. W sposób syntetyczny i kompleksowy dokonano tu oceny wpływu tej pomocy na redukowanie

dysproporcji regionalnych stymulowanych w istotnym stopniu przez różny poziom stanu

infrastruktury.

Z dużym uznaniem należy odnieść się do przedstawionej oceny potrzeb inwestycyjnych

w poszczególnych regionach z rozróżnieniem obszarów miejskich i wiejskich.

Wykorzystany bogaty materiał empiryczny sprawił, że przedstawiona ocena jest nader rzetelna,

wnioski autorów zaś mogą być z powodzeniem wykorzystane przez kreatorów polskiej polityki

gospodarczej.

z recenzji prof. dr. hab. Jacka Grzywacza